Teotihuacan

teotihuacan piramida ksiezyca pyramid moon meksyk mexico
Piramida Księżyca, najstarsza z piramid Teotihuacan. Widok ze szczytu piramidy Słońca (fot: P.A. Trześniowski 2010)

Mezoameryka, Teotihuacan, Meksyk, cywilizacje, Piramida Słońca, Piramida Księżyca, Piramida Pierzastego Węża, Cytadela

teotihuacan piramida ksiezyca pyramid moon meksyk mexico
Piramida Księżyca, najstarsza z piramid Teotihuacan. Widok ze szczytu piramidy Słońca (fot: P.A. Trześniowski 2010)

Teotihuacan, najpotężniejsze z miast Mezoameryki, pozostaje nadal tajemniczym miejscem. Naukowcy po dziś dzień nie wiedzą, jakim językiem tam mówiono, a teotihuacańskie glify pozostają nieodczytane. W ten sposób jedyne źródła historyczne odnoszące do przeszłości miasta to inskrypcje pochodzące z Nizin Majów. Majowie nazywali je Ho’ Noh Witz (Pięć Gór) albo Puj (Miejsce Trzcin).

teotihuacan micoatli piramidy slonca ksiezyca meksyk mexico
Piramida Słońca i Micoatli, widok ze szczytu piramidy Księżyca, Teotihuacan, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2010)

Aleja Umarłych – Miccoatli

Odwiedzającym Teotihuacan miasto kojarzy się zwykle z dwiema ogromnymi piramidami: Słońca i Księżyca oraz ponadpięciokilometrowej długości drogą, centralną arterią nazwaną przez Azteków Aleją Umarłych – Miccoatli. Aztekowie odkryli ruiny miasta w XII-XIII w. n.e. i uczynili je w swojej mitologii miejscem narodzin bogów. Na Aztekach, społeczności nomadów z północnoamerykańskiego stanu Utah, Miccoatli wywarła niesamowite wrażenie. Wzięli oni ciągnące się wzdłuż ogromnej drogi platformy za grobowce dawnych władców, stąd nazwa, jaką jej nadali.

W układzie urbanistycznym Teotihuacan, poza ciągnącą się kilometrami Miccoatli, uwagę zwraca prostokątna siatka ulic i budynków. Nie jest ona spotykana nigdzie indziej w Mezoameryce.

teotihuacan micoatli meksyk mexico
Droga Umarłych – Micoatli w Teotihuacan, nazwana w ten sposób przez Azteków
(fot: P.A. Trześniowski 2010)

Chronologia Teotihuacan

Linia czasowa Teotihuacan jest późna i dosyć krótka, jak na chronologię Mezoameryki. Tym bardziej zadziwiający jest fenomen tego potężnego miasta. Archeologiczna historia miasta zaczęła się dopiero pod koniec epoki późnopreklasycznej, kiedy po kulturach OImeków pozostały w Mezoameryce już jedynie wspomnienia, na Nizinach Majów kwitła preklasyczna cywilizacja, a w Niecce Mirador-Calakmul piętrzyły się wielkie piramidy triadyczne.

Teotihuacan wywierało przez czterysta lat ogromny wpływ na Niziny Majów, którego najbardziej spektakularnym przejawem była entrada 378 r. n.e., a następnie zgasło nagle w niezrozumiały sposób około 550 r. n.e. Archeolodzy znaleźli tutaj ślady rozległego pożaru, jaki miał miejsce około 575 r. n.e. (Saint-Charles Zetina & Fenglio Limon 2021). Upadkiem tego miasta kończy się w Mezoameryce epoka wczesnoklasyczna.

Aztec1150-1500 n.e.
Mazapan900-1150 n.e.
Coyotlatelco650-850 n.e.
Metepec550-650 n.e.
Xolalpan350-550 n.e.
Tlamimilolpa200-350 n.e.
Miccaotli125-200 n.e.
Tzacuali1-125 n.e.
Patlachique150-1 p.n.e.

Wielkie Piramidy

Wielkie piramidy Teotihuacan, znane obecnie jako: Piramida Słońca i Piramida Księżyca zostały wzniesione w krótkim czasie, około 100 r. n.e. Ich nazwy również nadane zostały im przez Azteków. W okresie szczytowym miasto mogło zamieszkiwać nawet 200 tys. osób.

Cytadela

teotihuacan ciudadela cytadela model
Model Cytadeli, Teotihuacan (Meksyk) (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Najbardziej charakterystycznym kompleksem architektonicznym Teotihuacan jest jednak Cytadela, często prezentowana na zdjęciach dzięki groteskowym podobiznom węży, umieszczonych na elewacjach znajdującej się tam piramidy, trzeciej pod względem wielkości w mieście. Cytadela to architektoniczny kompleks o boku 400 m, z niezwykle charakterystyczną piramidą w swej zachodniej części, wzniesioną z andezytowych bloków. Na jej wewnętrznym placu zmieściłoby się spokojnie sto tysięcy ludzi.

Świątynia Pierzastego Węża

teotihuacan ciudadela cytadela piramida pierzastego weza pyramid
Piramida Pierzastego Węża, Teotihuacan (Meksyk), Cytadela
(fot: P.A. Trześniowski 2010)

Świątynia Pierzastego Węża była jedną z pierwszych teotihuacańskich budowli w stylu talud-tablero. Jatz’oom Kuy (Sowa Miotacz Oszczepów), który najprawdopodobniej sponsorował entradę z 378 r. n.e. na Nizinach Majów, wszedł na tron w 374 r. n.e. i tytułował się czwartym władcą Teotihuacan, co wiemy z inskrypcji na tzw. Marcadorze w Tikal. Był on najwyraźniej czwartym władcą dynastii, która około 250-300 n.e. pobudowała Cytadelę (Guenter 2002:14; Laporte 2004:215; Murakami & Garcia-Des Lauriers 2021).

teotihuacan quetzalcoatl ciudadela cytadela
Pierzasty Wąż na Piramidzie Pierzastego Węża, Teotihuacan (Meksyk), Cytadela
(fot: P.A. Trześniowski 2010)

Piramida Pierzastego Węża, trzecia pod względem wielkości w Teotihuacan, ma wymiary zaledwie 65 x 65 x 20 m, ale do budowy całej Cytadeli użyto więcej materiału niż na ogromną Piramidę Księżyca. W jej trzewiach położono szczątki około dwustu ofiar, przeważnie zdrowych i dobrze ubranych mężczyzn z rękoma związanymi na plecach. Niektórzy mieli inkrustowane zęby i modnie deformowane  czaszki.

teotihuacan war serpent ciudadela cytadela
Wojenny Wąż na Piramidzie Pierzastego Węża, Teotihuacan (Meksyk), Cytadela
(fot: P.A. Trześniowski 2010)

Cowgill uważa, że to żołnierze elitarnej gwardii, zaciągniętej, niczym Waregowie, gdzieś daleko poza Teotihuacan. Być może wszyscy zostali pochowani żywcem. Makabrycznym składnikiem image’u gwardzistów są naszyjniki z ludzkich szczęk, imitowanych i prawdziwych. Niektóre z ofiar złożonych w Cytadeli pochodziły dla odmiany z Teotihuacan.

Model 3D elewacji Świątyni Pierzastego Węża, będącej najważniejszą strukturą Cytadeli w Teotihuacan

Cytadela wnosiła nową jakość w pełnym architektonicznym i kosmologicznym spektrum. By ją wznieść zrównano z ziemią znajdujące się tam wcześniej budowle (Cowgill 2015:158,173-198,203; Sugiyama 1989:90). Wyniki badań archeologicznych sugerują, że wzniesiono ją w latach 250-300 n.e., we wczesnej fazie Tamimilolpa (170-350 n.e.). Do terminacji Cytadeli musiało dojść w latach 350-450 n.e. lub wcześniej we wczesnej fazie Xolalpan (350-550 n.e.) (Murakami & Garcia-Des Lauriers 2021).

Kopie cytadeli w Mezoameryce

Przez długie lata uważano, że jedyna kopia Cytadeli znajduje się w Chingu (Tula, Hidalgo). Inne kopie Cytadeli odnaleziono jednak w: San Bartolo Aguacaliente, El Tepozán, Cañada de la Virgen i Peralta (Sugiura et al. 2021)). Kopię cytadeli znaleziono jednak również za pomocą lidaru w Tikal, na południe od Mundo Perdido.

teotihuacan ciudadela cytadela piramida pierzastego weza pyramid model
Model Piramidy Pierzastego Węża, Teotihuacan (Meksyk), Cytadela
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

UWAGA: Podstrona w rozbudowie. Zawiera jedynie szczątkowe informacje na temat Cytadeli w Teotihuacan.

Bibliografia:

Cowgill, George L. (2015) Ancient Teotihuacan: Early Urbanism in Central Mexico (Case Studies in Early Societies), Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139046817

Linné, Sigvald (2003) Archaeological Researches at Teotihuacan, Mexico, The University of Alabama Press

López Austin, Alfredo; Leonardo López Luján, Saburo Sugiyama (1991) The Temple of Quetzalcoatl at Teotihuacan: Its Possible Ideological Significance, „Ancient Mesoamerica” 2(1), s. 93-105

Martin, Simon (2023) Teotihuacan: Rome of the Ancient Americas, (prezentacja) Penn Museum

Sugiyama, Saburo (1989) Burials Dedicated to the Old Temple of Quetzalcoatl at Teotihuacan, Mexico, „American Antiquity” 54(1). Cambridge University Press, s. 85-106

Taube, Karl A. (1992) The Temple of Quetzalcoatl and the Cult of Sacred War at Teotihuacan, „Anthropology and Aesthetics” 21, Peabody Museum of Archaeology and Ethnology s. 53-
87

White, Christine D.; Michael W. Spence, Fred J. Longstaffe, Hillary Stuart-Williams, Kimberley R. Law (2002) Geographic Identities of the Sacrificial Victims from the Feathered Serpent Pyramid, Teotihuacan: Implications for the Nature of State Power. „Latin American Antiquity” 13(2), s. 217-236 doi:10.2307/971915

Notki prasowe:

Exploring the Tunnel Underneath the Feathered Serpent Temple at Teotihuacan, Mexico

Tajemniczy tunel pod Piramidą Quetzalcoatla w Teotihuacan

39 komentarzy

  1. Pingback: Tikál. Entrada

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *