Altun Ha, Belize

Mezoameryka, archeologia Majów, Belize, Jukatan

altun ha belize ruiny majów maya ruins — Stanowisko archeologiczne Altun Ha, Belize. Widok ze szczytu piramidy B4: po lewej platformy B6, B5 i B3, po prawej platformy B1 i A4, w tle Pidamida Zielonego Grobowca (A1) i piramidy A6 i A5 (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Altun Ha to stanowisko archeologiczne, które mieści się w południowej części półwyspu Jukatan, na terenie dzisiejszego Belize. Współczesna nazwa to tłumaczenie na maaya t’aan nazwy pobliskiej miejscowości Rockstone Pond. W wiosce tej znalazło się sporo materiału konstrukcyjnego z ruin. Ruiny leżą około 10 km od Morza Karaibskiego, z którym w okresie klasycznym Altun Ha było połączone sztucznym kanałem. Stanowisko archeologiczne ma powierzchnię tylko 3,5 hektara. Na jego terenie znajduje się 14 monumentalnych struktur.

Najsłynniejsza w Belize

altun ha belize maya ruins piramida belikin — Piramida B4: *Temple of the Masonry Altars* w ruinach Altun Ha w północnym Belize, która znalazła się w logo popularnego piwa Belikin (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Piramida B4 – Temple of the Masonry Altars – to jedna z najsłynniejszych budowli na terenie Belize. Widnieje w logo popularnego belizeńskiego piwa Belikin oraz na belizeńskim banknocie dwudolarowym. Piramida ma 16 m wysokości. Odnaleziono w niej kilka grobowców dawnych władców Majów. W 1965 r. David Pandergast odkrył w niej bardzo bogato wyposażony grobowiec 6, a jego pracownicy jadeitowy skarb z Altun Ha

Skarb z Altun Ha

W 1963 r. mieszkańcy Rockstone Pond znaleźli na terenie stanowiska archeologicznego Altun Ha skarb, którego częścią był sporych rozmiarów jadeitowy wisior. Rok później rozpoczęto zatem wykopaliska archeologiczne, które prowadził David Pendergast. W 1968 r. pod schodami piramidy B-4 dwaj jego robotnicy: Wilhelm “Busta” Leslie i Winston Herbert, pochodzący z pobliskich wiosek Rock Pond i Lucky Strike, znaleźli potężną głowę boga słońca – K’inich Ajaw, rzeźbioną z jadeitu. Artefakt ma 14,9 cm wyskości, 4,42 kg wagi i jest największym pojedynczym zabytkiem z jadeitu, znanym z archeologii Majów. Skarb jest przechowywany w sejfie Centralnego Banku Belize. Wykopaliska Pendergasta potrwały do 1974 r.

Altun Ha

Altun Ha było zamieszkane od około 900 r. p.n.e. aż po około 1000 r. n.e., czyli od początków okresu środkowopreklasycznego aż po wczesny postklasyk. Z okresu świtu cywilizacji na Nizinach Majów pochodzą dwie okrągłe platformy w grupie C. W grupie F pozostało kilka późnopreklasycznych struktur, związanych z protoklasycznym rozrostem miasta. Miasto, które dziś oglądamy pochodzi w większości z okresu klasycznego. Altun Ha dominowało nad północnym Belize w okresie wczesnoklasycznym, będąc główną stolicą Nowego Porządku (Wiinte’naah) w tej części świata Majów.

Nowy Porządek i związki z Teotihuacan

altun ha ruiny majów maya ruins piramidy majów belize — Piramida Zielonego Grobowca – *Temple of the Green Tomb* (struktura A1). Stanowisko archeologiczne Altun Ha, Belize (fot: P.A. Trześniowski 2023)

W strukturze F8 znaleziono bogato wyposażony wczesnoklasyczny pochówek F8/1. Część wyprawy grobowej wskazuje na silne związki Altun Ha z odległym Teotihuacan – 23 naczynia z fazy Miccaotli lub wczesnej fazy Tlamimilolpa oraz 248 kawałków zielonkawego obsydianu ze środkowomeksykańskich wychodni w Pachuca (Pendergast 2003). Kontakty między Altun Ha a środkowomeksykańskim hegemonem poprzedzają zatem entradę z 378 r. n.e. podobnie jak w Uxwitza’ (Caracol) w Górach Maya na południu dzisiejszego Belize.

Petkanche Orange-polychrome

Ze stanowiskiem archeologicznym Altun Ha wiąże się specyficzna, wykonywana w lokalnych warsztatach ceramika Petkanche Orange-polychrome (Ball 1977:72,177,Figure 29a). Ceramika ta jest znajdowana na odległych stanowiskach archeologicznych jak Coba, daleko na północy Jukatanu, Becan w regionie Rio Bec, Copan i Pusilha na dalekim południu Nizin Majów, czy na wyspie Ambergris Caye (Reents-Budet et al. 1994:198-203).

Water Scroll – toponim Altun Ha

water scroll glyph altun ha — „WaterScroll” – glificzny toponim Altun Ha (ryc: P.A. Trześniowski)

Choć na terenie stanowiska archeologicznego Altun Ha nie znajdziemy stel (najwyraźniej wszystkie zostały zniszczone w wyniku jakiegoś najazdu), w 2016 r. Chrostophe Helmke, Stanley P. Guenter i Phillip J. Wanyerka zidentyfikowali toponim miasta. Na podstawie wyglądu nosi on nazwę 'Water Scroll’ jednak dotąd nikomu nie udało się odczytać jego brzmienia fonetycznego.

Stela D z odległego o ~207 km Pusilha na południu dzisiejszego Belize (obecnie w British Museum jako Am1928,Q.79) informuje, że w dniu 2 Lamat 1 Sip (25 IV 595 n.e.) najeźdźcy z 'Water Scroll’ – Altun Ha zniszczyli tamtejsze stele (i-k’as-ay lakamtuun). Ataku mógł dokonać Til Man K’inich, który wstąpił na tron 11 lat wcześniej, lub jakiś jego następca.

Grobowiec z Piramidy Ołtarzy w Altun Ha

altun ha belize maszkaron maska architektoniczna ruiny majów maya ruins piramida b4 — Maszkaron architektoniczny na elewacji Piramidy Boga Słońca – B4 w Altun Ha (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Grobowiec pochodzi z ceramicznej fazy Mac, około 650 r. n.e. Była to przedostatnia faza budowy piramidy. Na wyposażenie w zaświaty składały się trzy naczynia ceramiczne, dwie kadzielnice, para pereł, ostrze z obsydianu, artefakt pokryty stiukiem, muszla skrzydelnika karaibskiego (Strombus pugilis), dziesięć muszli ostryg (Spondylus americanus), przeważnie modyfikowanych, 55 kryształków hematytu, naszyjnik ze 109 muszli, 19 koralików i wisiorków z jadeitu i albitu, naszyjnik z 21 koralików, branzoletka z 69 koralików, lecz nade wszystko rzeźbiony jadeitowy panel (Pendergast 1982:84-91).

Jadeitowy panel z grobowca 6 w Altun Ha zawiera inksrypcję z dwiema klauzulami. Pierwsza wspomina atak (ch’ahkaj) dokonany przez K’inich Chak Pax(iil)a w dniu 8 K’an 7 Sipsihoom. Tę datę skorelowano na 9.6.15.6.4 w Długiej Rachubie (6 V 569 n.e. zgodnie z korelacją astronomiczną 584285). Druga odnosi się do koronacji (u-k’al-huun-aj) z datą 7 Kaban 5 K’ank’in, skorelowaną na 9.7.11.2.17 (6 XII 584 n.e.) Til Man K’inicha, który mieni się synem kaloomte’ (Helmke et al. 2016:116-118).

Potrzebna pomoc dla autora portalu Mezoameryka (proszę kliknąć w aparat)

Bibliografia:

Ball, Joseph W. (1977) The Archaeological Ceramics of Becan, Campeche, Mexico. Middle American Research Institute Publication 43, Tulane
University, New Orleans

Helmke, Christophe; Stanley P. Guenter, Phillip J. Wanyerka (2016) Kings of the East: Altun Ha and the Water Scroll Emblem Glyph. „Ancient Mesoamerica” 29:113-135

Pendergast, David M. (2003) Teotihuacan and Altun Ha: Did It Make a Difference? (in:) Geoffrey E. Braswell (ed.) The Maya and Teotihuacan: Reinterpreting Early Classic Interaction, University of Texas Press, Austin, pp. 235-248.

Pendergast, David M. (1990) Excavations at Altun Ha, Belize, 1964–1970, Volume 3. Royal Ontario Museum, Toronto.

Pendergast, David M. (1982) Excavations at Altun Ha, Belize, 1964–1970, Volume 2. Royal Ontario Museum, Toronto.

Pendergast, David M. (1979) Excavations at Altun Ha, Belize, 1964–1970, Volume 1. Royal Ontario Museum, Toronto.

Pendergast, David M. (1969) An Inscribed Jade Plaque from Altun Ha. „Archaeology” 22:85-92.

Reents-Budet, Dorie; Ronald L. Bishop, Barbara MacLeod (1994) Painting Styles, Workshop Locations and Pottery Production. (in:) Dorie Reents-Budet (ed.) Painting the Maya Universe: Royal Ceramics of the Classic Period, Duke University Press, Durham, pp. 164-233.

Post Views: 623