Mezoameryka, Majowie, Maya, archeologia, Peten, Gwatemala, Yaxha, Sa’al, Naranjo, Caracol, Tikal, Calakmul, stanowisko archeologiczne, stanowiska archeologiczne, ruiny Majów
Yaxha to stanowisko archeologiczne położone we wschodnim Peten w Gwatemali, nad jeziorem o tej samej nazwie. Nazwa Yaxha, nadana stanowisku współcześnie przez archeologów, okazała się przypadkiem oryginalną nazwą dawnego miasta Majów.
Stela 31 z Yaxha opowiada historię pojmania Xub Chahka, boskiego władcy K’anwitznal (Ucanal) w dniu 13 Ix 2 Sak (mapowane na 9.18.5.16.14, czyli 14 VIII 796 n.e. zgodnie z korelacją 584285) przez K’inich Lakamtuuna, boskiego władcę Yaxha. Była to jedna z odsłon teatru wojny, która ogarnęła wschodnie Peten pod koniec VIII w. n.e. Długotrwałej i krwawej wojny rozpętanej najprawdopodobniej przez Itzamnaaj K’awiila, boskiego władcę państwa Sa’al (Naranjo). Wojenną epopeję opisuje częściowo znaleziony w Belize pięknie zdobiony puchar, znany jako Waza Komkom.
K’inich Lakamtuun jest pokazany na steli 31 jako impersonator boga-jaguara świata podziemi, nazywanego tutaj Chak ? Ik’ Chiwooj?. Był on ostatnim znanym władcą Yaxha. Jest on prezentowany również na steli 13, konsekrowanej 9.18.3.0.0 (25 IX 793). Przewija się w inskrypcjach w Sa’al (Naranjo) i z Baking Pot w Belize (Puchar Komkom). Wiemy zatem, że ostatecznie został on pokonany dnia 9.18.9.0.13 1 Ben 6 Keh (7 IX 799 n.e.) przez Itzamnaaj K’awiila, boskiego władcę Sa’al (stela 12 z Naranjo).
Ruiny ośrodka K’an Witz Nal (Ucanal) znajdują się 22 km na południe od Yaxha. Wiemy, że Xub Chahk musiał jakoś przeżyć pojmanie przez boskiego władcę Yaxha, ponieważ ostatecznie wylądował po prawej stronie ołtarza 23 z Uxwitza’ (Caracol) wraz z Lem Uti’ Bahlamem, władcą niezidentyfikowanego ośrodka Bital. Obydwaj pojmani przez Tum Yohl K’inicha. Przełom VIII i IX w. n.e. na Niznach Majów to okres kiedy wszyscy zaczynali już walczyć ze wszystkimi – koniec epoki późnoklasycznej.
Preklasyczne korzenie Yaxha’
Najstarsze ślady osadnictwa w rejonie jeziora Yaxha pochodzą z około 700 r. p.n.e. Analiza ceramiki z okolic Yaxha pozwoliła na podział epoki środkowopreklasycznej (1000-400 p.n.e.) na dwa kompleksy ceramiczne: Ah Pam i Yancotil, odpowiadające mniej więcej współczesnym im środkowopreklasycznym kompleksom pre-Mamom / wczesny Mamom i Mamom / wczesny Chicanel, lub Eb i . Resztki najstarszej ceramiki w rejonie laguny Yaxha z wczesnej fazy Ah Pam odkryto na północny-zachód i południowy-wschód od laguny Yaxha.
Dopiero z późną fazą Ah Pam kojarzona jest jednak eksplozja kulturowa w regionie. Ślady tej fazy znaleziono na północ, południowy-zachód i południowy-wschód od laguny Yaxha oraz na południowo-wschodnim krańcu laguny Sacnab. Znamionują one rozproszone osadnictwo w górnych partiach wzgórz i mocniej skoncentrowane ślady wokół obecnego stanowiska archeologicznego Yaxha (D. Rice 1976a:224-233,434-435,437-438)
Ślady kompleksu Yancotil odkryto na północ, północny-zachód i południowy-wschód od laguny Yaxha oraz na południowo-wschodnim i południowo-zachodnim krańcu laguny Sacnab. Z tego czasu pochodzą pierwsze dowody osadnictwa na wyspach na jeziorze Yaxha, m.in. zabytki pozyskane w 1970 r. z czultunu na wyspie Jacalte (znanej również jako czwarta wyspa). Najstarszym czultunem w rejonie lagun Yaxha i Sacnab jest jednak ten odkopany w ramach Operacji 10 (P. Rice 1979:23-24).
Bibliografia:
Stuart, David (2019) A Captive’s Story: Xub Chahk of Ucanal, „Maya Decipherement”
Trześniowski, Przemek A. (2024) Skarby epigrafiki: Waza Komkom, „Archeowieści”
5 komentarzy