Rio Bec (region)

Mezoameryka, Niziny Majów, Rio Bec,

Region Rio Bec
Region Rio Bec – monte

Rio Bec – położenie geograficzne i charakterystyka regionu

Region Rio Bec leży w samym centrum półwyspu Jukatan, na północnej rubieży centralnych Nizin Majów. Zajmuje obszar około 6,500 km². Prawie brak tu inskrypcji i prawie brak tu ośrodków z monumentalną architekturą i stelami opiewającymi dokonania boskich władców Majów, poza Becan i trzema zalążkami w sercu regionu Rio Bec: dwoma późnopreklasycznymi: Kajtun-Dzibil i grupą Rio Bec II oraz późnoklasyczną grupą Rio Bec V. Nawet bardziej najbardziej monumentalne stanowiska jak Xpuhil I, Chicanna czy Hormiguero nie spełniają wyobrażeń na temat miasta.

Region Rio Bec to teren pokryty wzgórzami nie przekraczającymi wysokości 250 m n.p.m. więc w przeciwieństwie do Dzibanche czy Calakmul nie było tutaj dostępu do rozległych bajos, co nie pozwoliło w erze preklasycznej na rozwój upraw przybrzeżnych na szeroką skalę i nie przyciągnęło do Rio Bec większych rzesz ludności i wymusiło odmienną ścieżkę i opóźnienie ewolucji regionu, który podobnie jak Dzibanche, Kohunlich i Calakmul zamieszkany był jeszcze w okresie środkowopreklasycznym.

Grupa Ceibarico A w Rio Bec
Selwa w regionie Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski).

Rio Bec jako unikalny styl architektoniczny

Rozproszony sposób zabudowy

Region Rio Bec wyróżnia się nie tylko oryginalną architekturą oraz bogactwem sztukaterii, lecz przede wszystkim unikalnym rozplanowaniem – w miejsce monumentalnych budowli wielkich miast Majów: piramid, boisk, dróg, planetariów i publicznych placów w Rio Bec występują niewielkie, kilku– kilkunastoizbowe dworki i pałace, rozrzucone bezładnie i bez żadnej hierarchii, po terenie rolniczym. Poza trzema, raczej skromnymi wyjątkami, w Rio Bec brak centrów ceremonialnych, miejsc zgromadzeń publicznych i jakiejkolwiek architektury obronnej.

Unikalny styl architektoniczny

Nowatorski styl architektoniczny Rio Bec rozwijał się lokalnie, czekając na kres dominacji wpływów elit z Dzibanche i Calakmul by na jedno krótkie stulecie rozlać się szeroko po Nizinach Majów. Przeładowana zdobieniami architektura Rio Bec to późny fenomen, którego apogeum przypada na okres tranzycji pomiędzy późnym a schyłkowym okresem klasycznym (od 830 r. n.e.). Konstrukcja wielokomnatowych rezydencji zaczyna się wprawdzie już od około 700 r. n.e., jednak bliźniacze wieże (tzw. fałszywe piramidy) i zoomorficzne portale weszły na scenę znacznie później, od około 830 r. n.e. Źródłem architektonicznych innowacji mogło być miasto Becan, które właśnie wtedy zostało ponownie zasiedlone, przez uciekinierów z innej części Półwyspu Jukatan.

Enigmatyczna lokalna polityka regionu

Francuzcy archeolodzy: Dominique Michelet, Eric Taladoire i Philippe Nondédéo uważają, że rozdrobnienie i brak ciągłości osadniczej w regionie Rio Bec nie pozwoliły na wykształcenie się tam szlacheckich rodów, czerpiących moc ze swych korzeni. Opustoszenie preklasycznych zalążków miast: grup Rio Bec II i Kajtun-Dzibil w okresie wczesnego klasyku nie pozwoliło nikomu na osiągniecie rangi ahau. Z wyjątkiem dworców grupy Rio Bec B i Thompson, zamieszkanych przez jakieś 260-300 lat średni okres prosperity dworków Rio Bec to zaledwie jakieś 115 lat.

Próby zjednoczenia regionu Rio Bec były podejmowane później, dopiero po ostatecznym upadku dynastii Kaanul z Calakmul , jednak bez powodzenia. Wzniesiono wtedy kilka stel, przede wszystkim w pretendującej do roli przyszłej stolicy grupie Rio Bec V, ale również w historycznych, opuszczonych już wtedy grupach: Rio Bec II i Kajtun-Dzibil.

Grupa Rio Bec A
Pałac 5N2 / Ixtinta w grupie Rio Bec A odkryty przez Karla Sappera w 1894 r.
(fot: P.A. Trześniowski).

Historia odkrycia regionu Rio Bec

Pierwszym archeologiem, który pojawił się w regionie Rio Bec był Teoberto Maler, jednak nie natknął się on na żadne budowle o specyficznej dla Rio Bec architekturze. Większość, nawet naukowych źródeł, odkrycie pierwszych budowli w stylu architektonicznym Rio Bec przypisuje francuskiemu arystokracie Maurice hrabiemu de Perigny. Plan odkrytego przez hrabiego w 1908 roku pałacu 5N2 w grupie Rio Bec A opublikował jednak trzynaście lat wcześniej w raporcie dla Smithsonian Institution niemiecki geograf Karl Sapper, który dotarł do Rio Bec kilkanaście lat wcześniej i nazwał tę budowlę Ixtinta. Należy podkreślić, że zarówno Karl Sapper, jak i Maurice de Perigny czy Raymond E. Merwin docierali do Rio Bec od strony ówczesnego Hondurasu Brytyjskiego (obecnego Belize).

Grupa Rio Bec B
Dworzec 6N1 / Temple w grupie Rio Bec B
odkryty przez Raymonda E. Merwina w 1912 r. (fot: P.A. Trześniowski).

Pierwszym archeologiem z prawdziwego zdarzenia, który dotarł do Rio Bec był Raymond E. Merwin. W ramach Peabody Museum of Harvard University Expedition odkrył on w 1912 roku najsłynniejszą grupę Rio Bec B. Kolejne ekspedycje archeologiczne Carnegie Institution of Washington do Campeche (Carnegie Expeditions Campeche II i III), które prowadzili Karl Ruppert i John H. Denison junior nie odnalazły tego stanowiska, ani stanowiska Rio Bec A, podobnie jak czwarta ekspedycja Carnegie Institution, którą poprowadził sam sir J. Eric S. Thompson. Grupa Rio Bec B została odkryta ponownie dopiero w 1973 r.

Pierwsze wykopaliska archeologiczne

Pierwsze wykopaliska z prawdziwego zdarzenia zrealizowali w grupie Rio Bec B Prentice M. Thomas Jr. oraz L. Janice Campbell w latach 70. XX w. W latach 2002-2010 w regionie Rio Bec przekrojowe badania archeologiczne przeprowadził zespół francuskich i meksykańskich archeologów: Dominique Michelet, Eric Taladoire, Philippe Nondédéo, Marie-Charlotte Arnauld, Eva Lemonnier, Julie Patrois, Melanie Forne, Laure Déodat, Boris Vannière, Grégory Pereira oraz Sara Dzul Gongóra, Luisa Straulino Mainu i nieżyjący już profesor Alfonso Lacadena García-Gallo† – jeden z najwybitniejszych specjalistów w dziedzinie epigrafiki Majów.

Rio Bec, aguada Tapir
Aguada Tapir w regionie Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski).

Przemek Trześniowski

© Przemek A. Trześniowski | archeologia.edu.pl

Pozostałe artykuły o Rio Bec: