Mezoameryka, Belize, archeologia, Maya, Majów, Niziny Majów, Jukatan, Kat Witz, stanowisko archeologiczne, stanowiska archeologiczne

Xunantunich (oryginalnie: Kat Witz) to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych cywilizacji Majów na terenie dzisiejszego Belize. Stanowisko leży nad rzeką Mopan, nieopodal granicy z departamentem Peten w dzisiejszej Gwatemali. Z inskrypcji odkrytych w Xunantunich wiemy, że rzeka nazywana była w przeszłości Monpan, zaś samo miasto Kat Witz.

Stanowisko słynie z monumentalnej architektury i wspaniałych rzeźb. Xunantunich to perła architektury klasycznej i tylko taką możemy podziwiać dziś na tym stanowisku. Miasto oglądało jednak świt cywilizacji na Nizinach Majów ponad 3 tys. lat temu mimo, iż na powierzchni obecnie zupełnie tego nie widać.

Schody Hieroglificzne z Naranjo i Caracol – brakujące elementy w Xunantunich

Kat Witz (Xunantunich) było jednym z ważniejszych graczy na politycznej scenie we wschodniej części Nizin Majów. Miasto brało udział w gremialnym ataku na Uxwitza’ (Caracol) – położone w Górach Maya na południu Belize, wespół z Sa’al (Naranjo) i Ucanal. W ramach łupów wojennych z Caracol wywieziono schody hieroglificzne, które przez długie lata były później znane jako Schody Hieroglificzne z Naranjo, gdyż tam w 1905 r. Teoberto Maler odkrył ich pierwszą i największa część: 12 paneli i trzy mniejsze frgamenty

Schody Hieroglificzne z Naranjo zaczęły budzić konsternację epigrafików po odszyfrowaniu pisma Majów. Były ustawione w niewłaściwej kolejności, poza tym musiały być niekompletne. Udało się jednak odszyfrować ich niepokojącą tematykę – opisywały bowiem wielką klęskę Sa’al (Naranjo) i zwycięstwo dynastii Węża (Kaanul) wspomaganej przez Tutum Yohl K’inich Tz’uutz’a II – władcę z Uxwitza’ (Caracol). Co zatem monumenty z inskrypcjami o takiej treści mogły robić w Naranjo?

W 1972 r. Ian Graham odkrył kolejny fragment Schodów w Ucanal, w Gwatemali. W 1994 r. Arlen i Diana Chase znaleźli ułomek w Caracol w Górach Maya w Belize. W 1997 r. Jason Jaeger znalazł połamany element Schodów pod piramidą A11 w Xunantunich, a w 2003 r. Jamie Awe drugi w trakcie badań struktury A32 – rezydencyjnego podnóża El Castillo. Zagadkę rozwiązano jednak, dopiero kiedy dwa najwaźniejsze elementy schodów z Naranjo / Caracol odkopano w Xunantunich w 2016 r. u podnóza piramidy A9. Pozwoliły one ułożyć wreszcie całą sekwencję zdarzeń.

Okazało się, że Schody Hieroglificzne z Caracol, jak teraz je nazywamy, opisują wojnę domową w dynastii Węża (Kaanul), której preludium – proxy wars, były wcześniejsze wojny wasali Węży: Uxwitza’ (Caracol) i Sa’al (Naranjo), a epilogiem zwycięstwo frakcji Yuknoom Ch’eena II i przeniesienie stolicy / świętej jaskini Węży (Kaanul) z Dzibanche do Calakmul.

Odnalezione w Xunantunich panele 3 i 4 są eksponowane w lokalnym muzeum na stanowisku archeologicznym, zaś ich wierne kopie prezentowane w miejscu znalezienia przez archeologów (in situ) – to najwłaściwsza praktyka!

Na temat Schodów Hieroglificznych z Naranjo / Caracol, pasjonującej historii rozpoznawania ich fragmentów i kompletowania oraz odszyfrowywania treści, dotyczącej jednego z najciekawszych fragmentów historii dynastii Węża (Kaanul) i wieków walki o dominację nad Nizinami Majów więcej w nadchodzącej książce: Świątynia Ognia i Królewstwo Węża: 1000 lat walki o dominację nad Nizinami Majów.

Reliefy z wielkiej piramidy

Xunantunich słynie ze wspaniałych reliefów, jakie zdobią szczyt głównej piramidy stanowiska (A6). Zostały one zabezpieczone, ale w sposób, który nie zniekształca oryginalnego wyglądu ikonografii. Na szczyt piramidy można się wspinać, a z góry roztacza się piękny widok na Cayo.

Wykopaliska archeologiczne w Xunantunich

Jako pierwszy wykopaliska archeologiczne na terenie stanowiska archeologicznego Xunantunich prowadził Thomas Gann w 1924 r. U podnóża piamirdy A9 znalazł prosty pochówek z wyposażeniem w formie fragmentów broni z krzemienia i obsydianu, jadeitowych ozdób usznych i ceramiki. W latach 1990. Richard Leventhal zabrał się za tę samą piramidę. 3 VI 2016 na południe od podnóża jej schodów odkopano panel 3 ze Schodów Hieroglificznych z Naranjo / Caracol, a 11 lipca, nieco dalej na północ, połamany na dwa fragmenty panel 4 . Pod ustawioną niegdyś na głównej osi piramidy A9, przewróconą i połamanną stelą A4 odkopano dwa depozyty ofiarne. W jednym z nich znaleziono dziewięć obsydianowych ekscentryków, w drugim ponad dwadzieścia ekscentryków z rogowca. Pod schodami piramidy A9 odkryto pierwszy na terenie Xunantunich, niewątpliwie królewski pochówek mężczyzny w wieku 20-30 lat. Na bogate wyposażenie grobowca składało się: 36 naczyń ceramicznych, sześć jadeitowych fragmentów naszyjnika, 13 obsydianowych ostrzy i prawdopodobnie resztki jaguara.

Jak dostać się do Xunantunich?

Stanowisko archeologiczne Xunantunich położone jest w dystrykcie Cayo (Belize), nad rzeką Mopan, pomiędzy miastami San Ignacio / Santa Elena a Benque Viejo. Jeśli spędzasz czas w San Ignacio możesz dojechać tu taksówką. Jeżeli jedziesz własnym autem, skręć do przeprawy promowej przez Mopan River – nie przegapisz jej, zawsze stoi tu kierujący ruchem policjant. Stanowisko znajduje się kilometr po drugiej stronie rzeki. Na miejscu czeka parking i toalety. Przed albo po wizycie w ruinach warto złożyć wizytę w lokalnym muzeum.

© Przemek A. Trześniowski | archeologia.edu.pl

Bibliografia:

Awe, Jamie J.; Helmke Christophe (2016) Death Becomes Her: An Analysis of Panel 3, Xunantunich, Belize. „The PARI Journal” 16(4), s. 1-14.

Helmke, Christophe; Awe Jamie J. (2016) Sharper than a Serpent’s Tooth: A Tale of the Snake-head Dynasty as Recounted on Xunantunich Panel 4. „The PARI Journal” 17(2).

Hoggarth, Julie A.; Jaime J. Awe (2016) The Belize Valley Archaeological Reconnaissance Project: A Report of the 2015 Field Season. vol 21, Institute of Archaeology, Baylor University, Waco, Texas, USA.

Le Count, Lisa J.; Jason Yaeger (2010) Classic Maya Provincial Politics Xunantunich and Its Hinterlands. The University of Arizona Press
Tucson.

Trześniowski, Przemek A. (2023) Królestwo Węża II: Przeniesienie jaskini z Dzibanché do Calakmul. „Archeowieści”

Watkins, Tia B.; Jaime J. Awe; Christophe Helmke, Rosamund Fitzmaurice (2018) Classic Maya Palaces And Their Roles Within The Greater Ceremonial Center: Results From The 2017 Field Season Xunantunich, Belize.