Okres postklasyczny (909 – 1697 n.e.)

Chichen Itza Świątynia Wojowników
Chichen Itza Świątynia Wojowników

Mezoameryka, archeologia, chronologia, postklasyk

Okres postklasyczny (909/1100 – 1528/1697 n.e.)

Mayapan Jukatan Meksyk kolumny i piramida Kukulkana
Mayapan – kolumny i radialna piramida Kukulkana, późnopostklasyczne naśladownictwo stylu Maya-Toltec z opustoszałego Chichen Itza
(fot: P.A. Trześniowski 2016)

Okres postklasyczny (postklasyk) przypada na lata 909/1100-1528/1697. To czas, gdy cywilizacja Majów dogasała na północy półwyspu Jukatan, zakwitnąwszy na krótko monumentalną architekturą w Chichen Itza (styl Maya-Toltec),[1] odtąd już jednak dogasając na zgliszczach dawnych potęg. Okres postklasyczny dzieli się zatem na epokę wczesno– (907-1200 n.e.) i późnopostklasyczną (1200-1528 n.e.). Był to czas bliższych związków z centralnym Meksykiem i importów w wierzeniach, zaznaczonych wyraźnie poważnymi zmianami i redukcją w architekturze. Czas, który skończył się konkwistą…

San Miguel okres postklasyczny styl Wschodniego Wybrzeża Jukatan Meksyk
Postklasyczna świątynia w San Miguel, Jukatan, Meksyk, styl Wschodniego Wybrzeża. Kto wypatrzy x’toloc – iguanę? Są teraz jedynymi opiekunami większości starych świątyń (fot: P.A. Trześniowski 2021)

Podbój Jukatanu przez Hiszpanię zaczął się na dobre w 1528 r. w miejscu leżącym dziś na Riviera Maya, między Tulum a Xelha, gdzie założono pierwszy hiszpański posterunek. Inwazję prowadzono z różnym skutkiem przez kolejne dziesięciolecia XVI wieku,[2] zaś upadek ostatniego miasta Majów – Tayasal (Noj Peten) nad jeziorem Peten Itza w dzisiejszej Gwatemali nastąpił dopiero w 1697 r.[3] Narody Majów trwają jednak nadal, zachowując strzępy dawnej kultury i mówiąc nadal swoimi językami. Ponoć czekają na wielki wiatr, który wszystko zmiecie…

Okres postklasyczny na wybrzeżu Morza Karaibskiego - świątynia boga wiatru w Zama-Tulum . styl Wschodniego Wybrzeża
Okres postklasyczny na wybrzeżu Morza Karaibskiego – świątynia boga wiatru w Zama-Tulum, Jukatan, Meksyk, wraz z towarzyszącymi jej kaplicami, styl Wschodniego Wybrzeża (fot. P.A. Trześniowski 2020)

[1] Niektórzy przedłużają okres klasyczny aż do ustania inwestycji budowlanych w Chichen Itza około 1100 r. n.e., właśnie ze względu na monumentalną architekturę. Jednak pod względem hierarchii społecznej, wierzeń i obcych wpływów Chichen dalekie było od klasycznej kultury. Architektura Mayapan była jedynie słabszą kopią Chichen.

[2] Różnie przyjmuje się moment zakończenia okresu postklasycznego, od lądowania Hernana Corteza na wyspie Cozumel w 1519 r., przez upadek Tenochtitlan w 1521 r., konkwistę Jukatanu Francisco de Montejo w 1528 r., aż po upadek Tayasal – ostatniej twierdzy Majów w 1697 r. Konkwistadorzy Juan de Córdova (1517), Juan de Grijalva (1518) i Francisco de Montejo z rodziną (1546) byli kolejno wypierani z Jukatanu. Merida założone zostało dopiero w 1542 r., zaś kolejne powstania przeciw hiszpańskim najeźdźcom wybuchały i gasły przez całe XVI stulecie. W 1712 i 1868 r. w Chiapas wybuchały powstania Majów Tseltal. W 1847 r. na Jukatanie wybuchła najdłużej po konkwiście trwająca majańska insurekcja, zwana niesłusznie Wojną Kast, aby pozbawić jej pierwiastka niepodległościowego. Meksykańskiej armii udało się spacyfikować Majów z Jukatanu dopiero na początku XX stulecia, walk zaprzestano ostatecznie dopiero w latach 30. Ostatnie i oficjalnie po dziś dzień nieugaszone majańskie powstanie wybuchło w Chiapas w 1994 r.

[3] Wykopaliska podwodne w poszukiwaniu śladów ostatniej bitwy Itzów rozpoczęła w 2018 r. grupa polskich archeologów podwodnych: Magdalena Krzemień (UJ), Małgorzata Mileszczyk (UW) oraz Mateusz Popek (UMK). Wyniki I i II sezonu badań archeologicznych w jeziorze Petén Itzá, Gwatemala, „The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series” 11(1/2020): s. 137–152

Jezioro Peten Itza, Peten Gwatemala lago Guatemala
Jezioro Peten Itza, Peten, Gwatemala. Miejsce ostatniej bitwy okresu klasycznego, jednak nie ostatniej bitwy Majów. Jak żaden inny lud podbity przez Hiszpanów, Majowie długo nie złożyli broni, a historia ich walk z najeźdźcami liczy sobie więcej powstań niż wybuchało w rozdartej rozbiorami Polsce (fot: P.A. Trześniowski 2017)

Chcesz wiedzieć więcej?

Przemek A. Trześniowski

© Przemek A. Trześniowski | archeologia.edu.pl

2 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *