W życiu nie zawsze ma się to co się chce… Ja, na ten przykład, nigdy nie miałem dość czasu na pisanie, choć pisać bardzo lubię. Z uwagi na tryb życia mogłem sobie jednak pozwolić tylko na krótką formę, czego owocem jest kilkadziesiąt artykułów popularnonaukowych i 250 podstron portalu MEZOAMERYKA. Zrządzeniem losu czy też wolą bogów nadszedł jednak ten czas, kiedy nie tyle mogę, co właściwie muszę dokończyć kilka rozpoczętych, ale niedokończonych książek, a pierwszą z nich niech będzie ta o dynastii Węża. Trzeba czasem uważać na to, o co się prosi…
Po latach badań historii Nizin Majów, ze szczególnym uwzględnieniem dynastii Węża (Kaanul), postanowiłem scalić w jedną zwartą opowieść to, co dane mi było publikować w odcinkach na łamach ARCHEOWIEŚCI. Historii dynastii Węża (Kaanul) daleko jest do końca. Wierzę jednak, że jako archeolodzy stoimy przed przełomem. Myślę, że mógłby on nastąpić niedawno, gdyby gruntownie przebadano ruiny El Mirador, Yaxnohcah, Ichkabal i Becan. W życiu nie zawsze jednak ma się to, co się chce…
Być może przełom nastąpi dopiero w dalszej przyszłości, a majaniści będą musieli zaczekać na rozwój nowych metod. Narzędzi, które pozwolą nam zaglądać na wskroś przez grunt, czy odczytywać inskrypcje cofając pamięć zniszczonego zębem czasu kamienia… Uporządkujmy tymczasem to, czego dynastia Węża pozwoliła nam się dowiedzieć do tej pory na swój temat, a potem będę liczył na Wasze wsparcie w wydaniu i rozprowadzeniu książki.
Słowem wstępu
Każda historia musi mieć swój początek. Niestety, dynastia Węża nadal nie jest dla nas pod tym względem łaskawa. Nie będzie to zatem najstarszy punkt w czasie na ścieżce życia dynastii, a początek odkrywania jej historii w chwili, gdy pewien archeolog, który wśród nieczytelnych jeszcze hieroglifów Majów wyróżnił grupę toponimów i spróbował je przypisać znanym stanowiskom archeologicznym. Glif głowy węża, który najczęściej pojawiał się w inskrypcjach, opatrzył notką: „A tego nie znam…”. W istocie, przez długie lata później szukano zapomnianej stolicy jednej z najpotężniejszych dynastii na Nizinach Majów.
Każda historia musi mieć swoją scenę. Niziny Majów to w przeważającej części płaski obszar, urozmaicony niewysokimi wzgórzami, porośnięty selwą – tropikalnym lasem deszczowym. Gęstym i pełnym kolcorośli… Wśród drzew żyją zwierzęta, niektóre są niebezpieczne. Piękne gatunki ptaków i kąśliwe owady. Ssaki, a wśród nich jaguary i pumy. Najpoważniejszym zagrożeniem dla człowieka są tu jednak węże. Spora część Nizin Majów mieści się na przestrzeni półwyspu Jukatan, na południe jednak ciągną się one dalej przez tereny Belize i Gwatemali, aż po zachodni skraj Hondurasu.
Każda historia musi mieć swoich bohaterów. Ubiegłowieczne odkrycia epigrafików pozwoliły ponadawać imiona bezimiennym dotąd postaciom wykutym na kamiennych stelach. Odszyfrowujemy daty, tytuły, czasem nawet więzy rodzinne. W archeologii Majów, głównie anglojęzycznej, przyjęła się pisownia bazująca na języku hiszpańskim, zupełnie nieintuicyjna w Polsce. Chciałbym, aby książka zasypała tę przepaść i chociaż z założenia ma być naukowa, by była zrozumiała dla wszystkich. Poznajmy więc najważniejszych i nauczmy się ich przywoływać, nie łamiąc sobie przy tym języka:
Dramatis Personae:
Yuknoom Ch’een I [Juknum Cz.en] – Wąż, który zaczął ekspansję dynastii na Nizinach Majów
Tuun K’ab Hix [Tun K.ab Hisz] – Wąż, który zbudował dwa szlaki ekspansji daleko na południe: wschodni i zachodni
K’ahk’ Ti’ Ch’ich’ Aj Saakil [K.ahk Ti Cz.icz Ah Sakil] – pobił Tikal, zniszczył tamtejszą 13 dynastię
Yuknoom Jom Uhut Chan [Juknum Hom Uhut Czan] – być może pobił Palenque w 599 r. n.e.
Uk’ay Kan [Uk’aj Kan] – na pewno zniszczył Palenque i tamtejszą dynastię w 611 r. n.e.
Yuknoom Ch’een II Wielki [Juknum Cz.en] – Wąż, który stworzył największą hegemonię Majów
Yuknoom Yich’aak K’ahk’ [Juknum Jicz.aak K.ahk] – pierwszy Wąż, którego rozpoznała historia
Yuknoom Took’ K’awiil [Juknum Tok K.auil] – ostatni Wąż, którego pamiętała historia
Wamaw K’awiil [Łamał K.auil] – Wąż, którego zapomniała historia, ostatni wężowładca w Calakmul
Yax Ehb’ Xook [Jasz Eb Szook] – założyciel dynastii Nowego Porządku w Tikal
K’inich Yax K’uk Mo’ [K.inicz Jasz K’uk Mo] – założyciel dynastii Nowego Porządku w Copan
K’inich Janaab’ Pakal [K.inicz Hanab Pakal] – odnowiciel dynastii Nowego Porządku w Palenque
Ajnuumsaj Chan K’inich [Ahnumsah Czan K.inicz] – 35 władca Sa’al (Naranjo), wasal czterech kolejnych Węży
Bajlaj Chan K’awiil [Bahlah Chan K.auil] – założyciel bocznej linii dynastii Mutul w Dos Pilas
Ix Wak Jalam Chan Lem [Isz Łak Halam Czan Lem] – jego córka, odnowicielka dynastii Sa’al (Naranjo)
Jasaw Chan K’awiil [Hasau Czan K.auil] – 26 władca Mutul w Tikal, pokonał Yuknoom Yich’aak K’ahk’a
Yikin Chan K’awiil [Jiikin Czan K.auil] – 27 władca Mutul w Tikal, pokonał Yuknoom Took’ K’awiila
Mam nadzieję, że spotkaniu z głównymi bohaterami, łatwo będzie domyślić się brzmienia nazw miast, jak: Uxwitik’ [Uszłitik], Uxwitza’ [Uszłitza], Yax Mutul [Jaszmutul]…
Królestwo Węża (Kaanul)
Dotychczasowe części cyklu:
- Królestwo Węża (Kaanul) I: Zagadka gniazda Węży i tajemnicze stanowisko Q
- Królestwo Węża (Kaanul) II: Wąż zabija Węża – Schody Hieroglificzne z Naranjo i Caracol
- Królestwo Węża (Kaanul) III: Puchary dynastyczne – w poszukiwaniu korzeni dynastii Kaanul
- Królestwo Węża (Kaanul) IV: Nowe przygody K’ahk’ Ti’ Ch’ich’. Kto załatwił Yax Mutal?
- Królestwo Węża (Kaanul) V: Niebezpieczne związki – zagadkowe relacje dynastii Węża z Teotihuacan
- Królestwo Węża (Kaanul) VI: Największe piramidy Majów
- Królestwo Węża (Kaanul VIIA): Zagadka Chicha’ – historia z El Resbalon
- Królestwo Węża (Kaanul VIIB): Zagadka Chicha’ – w pajęczynie dróg, w pajęczynie inskrypcji
i o tym, co po drugiej stronie dymiącego lustra:
- Tikal IA – Yax Ehb Xook i umykający świt Nowego Porządku
- Tikal II: Entrada 378 r. n.e.
- Tikal III: Nowe rozdanie: od entrady po hiatus
- Tikal IV: Hiatus: historia czasu upadku
- Tikal V: Odrodzenie i zmierzch
Jeden komentarz