Wyżyny Majów, Salwador, wulkany, Loma Caldera, Ilopango, San Salvador, Joya de Ceren, Pompeje, stanowisko archeologiczne, stanowiska archeologiczne
Joya de Ceren w Dolinie Zapotitlan (Salwador) to odkopane spod ośmiometrowego całunu popiołów wulkanicznych ruiny wczesnej późnoklasycznej wioski Majów. Znaleziono tu kilka zabudowań mieszkalnych (w tym dwie tworzące publiczny plac rezydencje), ale przede wszystkim kilkanaście budynków gospodarczych i ceremonialnych. Ze względu na wyjątkowy stan zachowania, w tym w szczgólności śladów konstrukcji wykonanych z materiałów nietrwałych, stanowisko to porównywane jest do Pompejów.
Jednym z ciekawszych budynków w Joya de Ceren jest struktura 9, rozpoznana jako łaźnia parowa (temazcal) – jedna z najlepiej zachowanych w Mezoameryce. Budynek ten został zniszczony w trakcie erupcji, w wyniku uderzenia bombą piroklastyczną. Inny archeologiczny rarytas to dom, w którym mieszkała i odprawiała swoje dywinacje wieszczka (struktura 12). Zachowały się w nim artefakty używane do wróżb i innych magicznych rytuałów.
Ważnym reliktem codziennego życia Majów, którego ślady przetrwały w Joya de Ceren są resztki kuchni. Zachował się okrągły kształt budynku i przede wszystkim resztki ułożonego z trzech dużych kamieni paleniska. To dowód na to, że układ ten, kojarzony z kosmologicznym Pierwotnym Paleniskiem, był obecny w epoce wczesnoklasycznej na odległych południowych rubieżach Mezoameryki.
Datowanie stanowiska Joya de Ceren
Odkopane ślady wskazują, że osada mogła być zamieszkana zaledwie przez kilkadziesiąt lat (~50) nim została zniszczona przez opad materiałów piroklastycznych po erupcji Loma Caldera w kompleksie wulkanu San Salvador około 640 n.e. Wioska Joya de Ceren powstała zatem już po słynnej erupcji wulkanu Ilopango (450±30 n.e.). Leży na charakterystycznej warstwie białego popiołu wulkanicznego (TBJ), który stanowi geologiczną granicę jaka pozostała po tej erupcji.
Ceramika znaleziona na terenie Joya de Ceren należy do kompleksu ceramicznego Payu, zdefiniowanego dla późnoklasycznej ceramiki na stanowisku Chalchuapa (Salwador). Artefakty te są szczególnie cenne, jako kompletne naczynia znalezione w swych oryginalnych kontekstach.
Wykopaliska archeologiczne w Joya de Ceren
Stanowisko archeologiczne Joya de Ceren zostało odkryte w 1976 r., w trakcie wyrównywania traktorami terenu pod budowę rządowego magazynu zbożowego. Traktory zniszczyły prekolumbijskie domy z plecionki i gliny, pokruszyły też późnoklasyczną ceramikę.
Badania archeologiczne w Joya de Ceren rozpoczął w 1978 r. Christian Ziera. Znalazł on m.in. pochówek zdeponowany pod jedną z platform. Niestety odsłonięte szczątki ludzkie następnie zaginęły. W latach 1990. Payson Sheets zniszczyła buldożerem około 20 tys. m2 terenu stanowiska, usuwając kilka metrów warstwy popiołu wulkanicznego, a wraz z nim relikty późnopostklasycznego zamieszkania stanowiska, prawdopodobnie przez społeczność Pipilów.
Wlewanie gipsu w pozostałości po roślinach pozwala zidentyfikować uprawy wokół Joya de Ceren. Prócz kukurydzy i manioku rozpoznano agawy, lilie, kakaowce i guawę.
Bibliografia:
Amaroli, Paul (2015) Arqueologia de El Salvador, Fundar
Sheets, Payson (2013) Dwelling in the Ancestral Joya de Cerén Village. (in:) Rosemary A. Joyce (ed.) Revealing Ancestral Central America. The Smithsonian Latino Center and the National Museum of the American Indian Smithsonian Institution
Szymański, Jan (2008) Round structures in Pre-Columbian Maya architecture. „Polish Contributions in New World Archaeology”. New Series 2:35-71