El Palmar – południowo-wschodnie Campeche

Mezoameryka, Meksyk, Campeche, Jukatan, El Palmar, Wak Piit, archeologia Majów, epigrafika Majów, ruiny Majów, piramidy Majów, stanowisko archeologiczne, stanowiska archeologiczne

El Palmar (Wak Piit) to stanowisko archeologiczne znajdujące się w południowo-wschodnim Campeche, w pobliżu współczesnej osady K’iche’ Las Pailas, około 30 km od granic Belize i Gwatemali. Stanowisko odkryte zostało w 1936 r. przez sir J. Erica S. Thompsona (1936, 1963) w trakcie prowadzonej przez niego wyprawy Carnegie Institution of Washington do południowo-wschodniego Campeche.

El Palmar (Campeche, Meksyk) leży na linii łączącej ważne protoklasyczne ośrodki: Rio Azul (Peten, Gwatemala) i Becan, (Campeche, Meksyk), w którym to w tym okresie znajdujemy również zielonkawy obsydian z kontrolowanych przez Teotihuacan środkowomeksykańskich wychodni w okolicach Pachuca, a nawet resztki całkowicie zniszczonej w późniejszym czasie konstrukcji w teotihuacańskim stylu talud-tablero ze słynną ofiarą zakładzinową, pochodzącą częściowo z Tikal i częściowo z Teotihuacan.

Protoklasyczne ślady kulturowe w postaci steli z przedstawieniem władcy i datą w Długiej Rachubie pozwalają na umieszczenie El Palmar na obszarze kręgu kulturowego Nowego Porządku już w tym wczesnym okresie. Rosnące wpływy dynastii Węża (Kaanul) sprawiły jednak, że geopolityczna mapa Nizin Majów zmieniała się dynamicznie.

Archeologia El Palmar

W latach 1996 i 1997, więc ponad pół wieku później, stanowisko archeologiczne El Palmar badał przez trzy miesiące Carlos Brokmann (1996, 1997). Od 2007 r. Projekt Archeologiczny El Palmar na terenie stanowiska prowadzą Kenichiro Tsukamoto i Javier López Camacho. W ramach badań archeologicznych na terenie El Palmar znaleziono dowody afiliacji dawnego Wak Piit najpierw z Nowym Porządkiem, później z dynastią Węża (Kaanul).

Architektura El Palmar

Stanowisko archeologiczne El Palmar składa się z grupy głównej i kilku grup peryferyjnych.

Grupa Główna w El Palmar

Grupa Główna El Palmar obejmuje monumentalną architekturę i rozległe przestrzenie ceremonialne. Konsekrowano tutaj co najmniej 15 ołtarzy i aż 36 stel. Jest to całkiem sporo jak na drugorzędne stanowisko. W centrum Grupy Głównej znajduje się aguada – sztuczny zbiornik na wodę, wykopany przez Majów. Niektóre części kompleksu architektonicznego były z sobą połączone wewnętrznymi drogami – sacbeób.

Piramidy I i II usytuowane zostały na południe i północ od aguady. W zachodniej części Grupy Głównej mieści się duży pałac królewski (Tsukamoto et al. 2010). Dziewięć wykopów sondażowych na terenie Grupie Głównej w sezonie 2009 oraz późniejsza analiza ceramiki i datowanie radiowęglowe pokazują, że kompleks był zamieszkiwany od epoki późnopreklasycznej (tu 300 p.n.e. – 250 n.e.) do epoki schyłkowoklasycznej (tu 850 – 1000 n.e.) (Tsukamoto et al. 2012).

Grupa Guzmána w El Palmar

Grupa Guzmána El Palmar położona jest 1,3 kilometra na północ od Grupy Głównej. W przeciwieństwie do monumentalnej architektury Grupy Głównej, składa się tylko z małej świątyni (GZ1) i sześciu mniejszych struktur (GZ2–GZ6 i GZ9) otaczających plac. W trakcie badań powierzchniowych, realizowanych w sezonie 2009 r., na elewacji świątyni GZ1 znaleziono schody hieroglificzne.

Między grudniem 2010 a lutym 2011 przeprowadzono rozległe wykopaliska archeologiczne w strukturach GZ1, GZ6 i na Placu A. Wykonano również wykopy sondażowe wykonano również w strukturach GZ5 i GZ9. Wyniki wykazały, że Grupa Guzmána została po raz pierwszy wyłożona stiukową posadzką w epoce późnoklasycznej, około 600 r. n.e. Choć w materiale znaleziono również fragmenty ceramiki z okresu środkowego i późnego preklasyyku, to były one zmieszane z fragmentami z okresu późnego klasyku.

W ramach badań odsłonięto całą strukturę GZ1. Wraz ze schodami hieroglificznymi ma ona wymiary 10,5 x 10,5 metra u podstawy i 3 metry wysokości. Schody zapewniają dostęp do zachodniej fasady i prowadzą do małego sanktuarium z pojedynczym wejściem, które wieńczy konstrukcję. Konstrukcja została pokryta cienkimi kwadratami wapienia, wykończonymi cienką warstwą stiuku pomalowanego następnie na czerwono. Znalezione elementy architektury sugerują, że sanktuarium wieńczące GZ1 było zdobione precyzyjnie ciętymi gzymsami i miało sklepiony dach. We wnętrzu sanktuarium są dwie ławy i dwa ceramiczne narzędzia zamontowane na ścianie, które niegdyś służyły do ​​wiązania lin.

Schody hieroglificzne z El Palmar

Schody hieroglificzne z El Palmar zbudowane są z sześciu stopni i 109 kamiennych bloków, które tworzyły inksrypcję. Zdaniem epigrafików składała się ona niegdyś ze 164 bloków glificznych. Mimo, iż lokalny wapień z południowo-wschodniego Campeche jest kruchy i łatwo ulega erozji, bloki wykonane są ze stosunkowo trwałego materiału, szczególnie w porównaniu z kamiennymi okładzinami stosowanymi na murach El Palmar. Możliwe, że materiał został sprowadzony, jednak konieczne byłyby pogłębione badania w tym celu. Większość rzeźbionych bloków pozostała na swoim miejscu bądź była nieznacznie redeponowana w momencie znalezienia. Kamienne bloki mają średnio 40 cm (+/- 10,40) długości, 25 cm (+/- 3,44) szerokości i 17 cm (+/- 3,71) grubości.

Schody hieroglificzne z El Palmar wspominają prawdopodobnie wizyty dyplomatyczne lokalnego władcy Wak Piit (El Palmar) w odległym Uxwitik’ (Copan) w imieniu Yuknoom Took’ K’awiila – władcy węża z Chiiknaab’ w Uxte’tuun – ostatniego z wielkich Yuknoomów panujących w Calakmul. Świadczy to o dość wysokim umiejscowieniu El Palmar w hierarchii ośrodków zdominowanych przez dynastię Węża (Kaanul) w epoce późnoklasycznej.

sakho’ok i wak piit ajaw, k’uhul ibil

Wsparcie dla portalu Mezoameryka

Jeżeli uznasz treści publikowane na portalu MEZOAMERYKA: archeologia.edu.pl za użyteczne, wesprzyj nas, przyłączając się do akcji przedłużenia działalności portalu. Wierząc mocno w powszechny i darmowy dostęp do wiedzy, od trzech lat utrzymuję portal własnym sumptem, bez reklam. Opublikowałem tutaj w tym czasie ponad 240 artykułów z materiałami i informacjami pozyskanymi w terenie. Jednak, z roku na rok koszty utrzymania portalu rosną i obecnie jest to już prawie 1200 zł. Dlatego zorganizowałem zbiórkę pod adresem: zrzutka.pl/hw4cay. Zachęcam do nawet najdrobniejszych wpłat. Wspierajmy polską naukę 

Bibliografia:

INAH (2026) Monumento de El Palmar, en Campeche, revela la fecha de cuenta larga más antigua en las tierras bajas mayas. Boletin 248, dostęp elektroniczny 15 VI 2026.

Hellmuth, Nicholas (2025) JGU, Jaguar God of the Underworld, as one of the “Paddler Gods” of Late Classic Maya art and, JGU as Hieroglyph, usual Calendric. FLAAR Reports.

Mayer, Karl Herbert (1991) Maya Monuments: Sculptures of Unknown Provenance, Supplement 3. Vol. 6. Verlag Von Flemming, Berlin, p. 13, pl. 33, 36, 37 Schele, Linda; David A. Freidel (1990) A Forest of Kings: The Untold Story of the Ancient Maya. New York: William Morrow.

Tsukamoto, Kenichiro; Octavio Q. Esparza Olguín (2015) Ajpach’Waal: la EscalinataJeroglífica del Grupo Guzmán de El Palmar, Campeche, México. Maya Archaeology Reports

Tsukamoto, Kenichiro; Octavio Quetzalcoatl Esparza Olguín, Daniel Salazar Lama, Luz Evelia Campaña Valenzuela, Adriana Velázquez Morlet, Javier López Camacho (2026) The Emergence of Kingship and Early Long Counts in the Maya Kingdom of El Palmar, Campeche, Mexico. „Ancient Mesoamerica” DOI:10.1017/S0956536126100984

Trześniowski, Przemysław A. (2024) Chultunób (czultuny): jaskinie kieszonkowe czy podziemne bimbrownie? „Mezoameryka” II DOI: 10.13140/RG.2.2.25209.89443