Calakmul, najwyższe piramidy Jukatanu w Meksyku

matapalo fikus figowiec bastard tree Campeche Jukatan Meksyk Calakmul — Matapalo, pasożytnicza forma figowca w Calakmul. Drzewa te wysiewają się wysoko na gałęziach innych drzew, aby mieć krótszą drogę do światła (fot: P.A. Trześniowski 2019)

Stanowisko archeologiczne Calakmul leży na terenie obszaru chronionego Reserva de la Biosfera Calakmul, podobnie jak wiele innych stanowisk archeologicznych, jak np. Ramonal czy Oxpemul. Reserva de la Biosfera Calakmul ma powierzchnię 725 185 ha (7 252 km²), jest największym rezerwatem lasów tropikalnych na terenie Meksyku, pokrywając jakieś 13% powierzchni stanu Campeche. Rezerwat Biosfery Calakmul powołany został w 1989 roku, dekretem prezydenta. W 1993 r. stał się Rezerwatem Biosfery UNESCO.

Szata roślinna Calakmul

Najczęściej spotykane gatunki drzew na ternie Calakmul Biosphere Reserve to: chicozapote – sączyniec właściwy (Manilkara zapota), chacá (Bursera simaruba), ramón – darzymlecznia (Brosimum alicastrum), caoba – mahoń (Swietenia macrophilla), cedr (Cedrela odorata), matapalo – figowiec duszący (Ficus cotinifolia), yaxnik (Vitex gaumeri), yaxche/ceiba – puchowiec pięciopręcikowy (Ceiba pentandra), mamey (Pouteria zapota), kastylka sprężysta (Castilla elastica), balché (Lonchocarpus castilloi i L. yucatanensis), granadillo (Platymiscium yucatanum), caimito (Cryosophila Argentea), corozo (Attalea cohune), chechén negro (Metopium brownei), copal (Protium copal), palma (Sabal yapa) i mora (Maclura tinctoria).

W świecie dzikich zwierząt Calakmul

Rupornis magnirostris roadside hawk myszołowczyk — Myszołowczyk (*Rupornis magnirostris*) po drodze na stanowisko archeologiczne Calakmul. Myszołowczyki polują na duże owady, małe ptaki i ssaki, jaszczurki, skorpiony i węże. Zasadzają się zwykle na przydrożnych słupach lub eksponowanych gałęziach, stąd ich angielska nazwa *roadside hawk* (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Najczęściej spotykane gatunki zwierząt w Calakmul to: wyjec (Alouatta pigra), czepiak (Ateles geoffroyi), nietoperze (Artibeus jamaicensis, Desmodus rotundus), żaby (Rhinophrynus dorsalis, Bufo valliceps, Bufo marinus, Leptodactylus labialis, Leptodactylus elanonotus, Hypopachus variolosus, Triprion petasatus, Agalychnis callidryas, Smilisca baudini, Scinax staufferi, Hyla loquax, Hyla microcephala), jaszczurki (Anolis spp., Sceloporus spp., Mabuya brachypoda), bazyliszek (Basiliscus vittatus), węże: koralowy (Micrurus diastema) i fer-de-lance (Bothrops asper), skorpion (Coleonyx elegans), tarantula (Brachypelma vagans), pekari obrożny (Tayassu tajacu), mulak białoogonowy (Odocoileus virginianus), jeżozwierz (Coendou mexicanus), tepezcuintle – paka nizinna (Agouti paca), coati – ostronos (Nasua narica), aguti śrdokowoamerykański (Dasyprocta punctata), krokodyl meksykański (Crocodylus moreleti), jaguarundi (Herpailurus yagouaroundi), margaj (Leopardus wiedii), ocelot (Leopardus pardalis) i jaguar (Panthera onca).

Calakmul – ornitologiczne El Dorado

indyk pawi Meleagris ocellata kutz Calakmul Campeche Meksyk Jukatan — *Kutz’* – indyk pawi (*Meleagris ocellata*) nie pozostawia wątpliwości odnośnie bliskiego pokrewieństwa ptaków z dinozaurami. Indyki pawie uznawane są często za stworzenia pozbawione inteligencji, ponieważ przestraszone często uciekają przed zderzakiem pojazdu, zamiast uskoczyć w bok w zarośla, z obserwacji wynika jednak, że ptaki te, niedostosowane do rozwiązań technicznych naszych czasów, potrzebują dość długiego rozbiegu, by się wznieść (fot: P.A. Trześniowski 2022)

Wśród ptaków, najczęściej spotykanym gatunkiem jest niewątpliwie indyk pawi (Meleagris ocellata), jednak Calakmul Biosphere Reserve to prawdziwy raj dla ornitologów i wielu odwiedzających rezerwat zjawia się tu wyłącznie w poszukiwaniu rzadkich gatunków ptaków. Najczęściej wypatrywane ptaki w okolicach Calakmul to: trogony, tukany, motmoty, penelopa rdzawobrzucha (Penelope p. purpurascens), czakalaka (Ortalis vetula), bławatnik meksykański (Cotinga amabilis), czubacz zmienny (Crax rubra rubra), sułtanka amerykańska (Porphyrio martinica). Przy drodze często czatuje hakodziób amerykański (Chondrohierax uncinatus), albo myszołowczyk (Rupornis magnirostris). W czasie kwitnienia drzew spotkacie posilające się nektarem kolibry. W ruinach składają jaja sępniki (proszę nie przeszkadzać pisklętom).

penelopa rdzawobrzucha Penelope purpurascens Calakmul Campeche Meksyk Jukatan crested guan — Penelopa rdzawobrzucha (*Penelope p. purpurascens*) w Rezerwacie Biosfery Calakmul, Campeche, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)

tukan arasari obrozny Pteroglossus torquatus Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird collared aracari — Arasari obrożny (*Pteroglossus torquatus*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

czakalaka Ortalis vetula Calakmul Campeche Jukatan Meksyk plain chachalaca — Czakalaka (*Ortalis vetula*) w Calakmul, Campeche, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)

trogon melanocephalus Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird black-headed trogon — Trogon (*Trogon melanocephalus*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

bekarda maskowa Tityra semifasciata Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird masked tityra — Bekarda maskowa (*Tityra semifasciata*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

koliber Chlorestes candida Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird colibri white-bellied emerald hummingbird — Koliber (*Chlorestes candida*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

Piranga rubra Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird summer tanager — Samica pirangi pąsowej (*Piranga rubra*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

drozdek rudy Hylocichla mustelina Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird wood thrush — Drozdek rudy (*Hylocichla mustelina*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

wireonek zoltogardly vireo flavifrons Calakmul Campeche Jukatan Meksyk ptak bird yellow-throated vireo — Wireonek żółtogardły (*Vireo flavifrons*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

lasówka pstra Setophaga coronata Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird yellow-rumped warbler — Lasówka pstra (*Setophaga coronata*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

koliber Pampa curvipennis Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird colibri hummingbird curve-winged sabrewing — Koliber (*Pampa curvipennis*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

koliber Chlorestes candida Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird colibri hummingbird white-bellied emerald — Koliber (*Chlorestes candida*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

koliber Amazilia yucatanensis Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird colibri hummingbird buff-bellied hummingbird — Koliber (*Amazilia yucatanensis*) w Calakmul, Campeche, Meksyk
(fot: P.A. Trześniowski 2023)

sułtanka amerykańska porphyrio martinica Calakmul Campeche Jukatan Meksyk Mexico ptak bird american purple gallinule — Sułtanka amerykańska (*Porphyrio martinica*) w Calakmul Biosphere Reserve, Campeche, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)

UWAGA: Tekst wymaga aktualizacji niektórych informacji ze względu na najnowsze odkrycia w Yaxnohcah, Xunantunich i La Corona [dotyczy 1). preklasycznych początków Calakmul i prawdopodobnych 2). związków miasta z Pierwszą Dynastią Węża w El Mirador; 3). wojny domowej i przeniesienia Tronu Węża Kanuul z Dzibanche do Calakmul w 636 r. n.e. oraz 4) egzekucji ostatniego boskiego władcy Kaanul z Dzibanche w 640 r. n.e.; i 5). śmierci Yuknoom Yichaak K’ahk’a II 697 r. n.e.].

Królestwo Węża (Kaanul):

Powyższe publikacje znajdują się w Strefie Patrona portalu Mezoameryka. Dostęp do artykułów ze Strefy Patrona zyskujemy, po dokonaniu wpłaty poprzez stronę zrzutka.pl i przesłaniu informacji na adres archeoprzewodnik@gmail.com

Wsparcie dla portalu Mezoameryka

Jeżeli uznasz treści publikowane na portalu MEZOAMERYKA: archeologia.edu.pl za użyteczne, wesprzyj nas, przyłączając się do akcji przedłużenia działalności portalu. Wierząc mocno w powszechny i darmowy dostęp do wiedzy, od trzech lat utrzymuję portal własnym sumptem, bez reklam. Opublikowałem tutaj w tym czasie ponad 230 artykułów z materiałami i informacjami pozyskanymi w terenie. Jednak, z roku na rok koszty utrzymania portalu rosną i obecnie jest to już prawie 1200 zł. Dlatego zorganizowałem zbiórkę pod adresem: zrzutka.pl/hw4cay. Zachęcam do nawet najdrobniejszych wpłat. Wspierajmy polską naukę

Mezoameryka archeologia.edu.pl popularyzacja nauki — Kwesta na utrzymanie techniczne portalu archeologia.edu.pl

=> Jadeit z Calakmul – maski boskich władców Suutz’ i Kaanul w zbiorach muzealnych.

Bibliografia:

Šprajc, Ivan (2017) Astronomy Across the Medieval World, HAPP Centre

Trześniowski, P. A. (2022) Calakmul – tajemnicza krypta w Pałacu Lundella, „Archeowieści”

Trześniowski, P. A. (2023) Królestwo Węża I: Dwa gniazda Węży w okresie klasycznym, „Archeowieści”

Trześniowski, P. A. (2023) Królestwo Węża II: Przeniesienie jaskini z Dzibanché do Calakmul, „Archeowieści”

Trześniowski, P. A. (2023) Królestwo Węża III: Wazy dynastyczne Kaanul, „Archeowieści”

Trześniowski, P. A. (2023) Królestwo Węża IV: Kto załatwił Yax Mutal? „Archeowieści”

Trześniowski, P. A. (2023) Królestwo Węża V: Największe piramidy Majów. „Archeowieści”

Trześniowski P.A. (2025) Królestwo Węża VI: Niebezpieczne związki – zagadkowe relacje dynastii Węża z Teotihuacán. „Archeowieści”

Walker, Debra; Katryn Reese-Taylor, Felix Kupprat (2022) Dangerous Transitions: Tracking Ajaw acros the 8th Bak’tun; Maya at Lago conference

Post Views: 4 452